boot modelbouw

Modelbouw: modelbouwboot

De scheepsmodellen in modelbouw, vertonen erg veel gelijkenissen met deze van een vliegtuig op schaal. Men onderscheidt drie soorten modellen: de tentoonstellingsmaquettes, de drijvende modellen en de varende modellen. De verschillende modellen worden in dit artikel kort uiteengezet.




De soorten modellen in scheepsmodelbouw

De tentoonstellingsmaquettes
Hierbij gaat het om een volkomen juiste weergave op een bepaalde schaal van oude of moderne schepen. Deze modellen zijn niet bedoeld om mee te varen maar eerder om naar te kijken. De modelbouwer zet ze neer in een afgesloten tentoonstellingsruimte zodat ze stofvrij kunnen blijven. Voor hobby-liefhebbers komen de boten op een mooi plaatsje in het huis te staan.

De drijvende modellen
Dit zijn scheepsmodellen die kunnen drijven maar nog niet kunnen varen. Voor drijvende modelschepen, maakt men een studie van hun gewicht, ballast, zwaartepunt en te gebruiken materialen die het best hiervoor aangewezen zijn om de boot te water te houden. De weergave blijft volkomen natuurgetrouw. De hierbij opduikende constructieproblemen zijn uiteraard veel eenvoudiger dan in het geval van varende maquettes.

De varende modellen
Deze boten zijn uitgerust met een motor of een systeem om zich voort te bewegen op het water. Naast het feit dat de boot waterdicht en drijvend moet zijn, komen er nog een aantal andere problemen opduiken. Deze hebben betrekking op de uitrusting van de motor en een systeem om de boot te besturen. Extra elektrische bekabelingsystemen komen hierbij te pas en een zender plus ontvanger om de signalen te kunnen opvangen. Bij deze modelboten maakt men een onderscheid tussen stoom- en zeilschepen aan de ene kant en raceboten aan de andere kant.

Stoom- en zeilschepen die moeten kunnen varen, kunnen met verschillende aandrijfsystemen worden uitgerust (stoom-, wind-, rubber-, straal- of elektriciteitsaandrijving). Ze kunnen per radio bediend worden. Deze varende modellen zijn min of meer natuurgetrouwe kopieën van echte schepen. Heel precieze modelbouwers passen vaak de snelheid bij de gekozen schaal aan. Hiervoor bestaat een eenvoudige en elegante oplossing. De snelheid van het model wordt op schaal zo geregeld dat het een bij zijn lengte passende afstand aflegt. Dit doet hij in dezelfde tijd als een echte boot zou nodig hebben.

De raceboten vormen een speciale categorie onder de varende modellen. Ze zijn voorzien van een ontploffingsmotor die bedoeld is voor hoge snelheidsprestaties te halen. Er wordt veel minder aandacht besteed aan de reële weergave, net zoals bij de bouw van vliegtuigen met hoge snelheid. Heel vaak kunnen ze het wel tot 120 km/u halen. Rekening houdend met hun prestaties, is het wel duidelijk dat deze modellen vaak voor de rondvaart worden gebruikt. De toegepaste techniek bestaat uit het verbinden van het schaalmodel met een midden in het bassin neergeplante mast door middel van een stalen kabel.

De aandrijving

De aandrijvingsmethodes zijn talrijker dan bij vliegtuigbouw. Men maakt onderscheid tussen:

  • de rubbermotor,
  • de motoren met opwindsysteem,
  • de stoom- en ontploffingsmotoren,
  • de elektrische en straalmotoren.

De rubbermotor
Het principe is gelijk aan dat bij de vliegtuigbouw. De motorenergie wordt aan de schroef doorgegeven via een kamrad. Het opwinden geschiedt met een hendel vooraan de boot.

De opwindmotor
Deze is meestal voorbehouden aan speelgoed of bepaalde testmaquettes. De energie wordt slechts korte tijd opgewekt door middel van een veer op te winden.

De stoommotor
Deze is zeer in de mode en er bestaan tegenwoordig talrijke versies van deze aandrijfmethode. Het principe is als volgt. In een ketel wordt water verwarmd waarbij stoom vrijkomt. Deze stoom heeft een bepaalde energie en zet hiermee een drijfstang verbonden met een zuiger, aan de gang. Een roer zet de alternatieve beweging hiervan om in een draaibeweging van de schroef. Als brandstof gebruikt men meestal alcohol. De meest recente bootmodellen kan men doen stoppen, voor- en achteruit laten varen.

De ontploffingsmotor

Bijna alle snelle modellen zijn van een ontploffingsmotor voorzien. Met deze techniek kan men uitstekende prestaties bereiken en het heeft bovendien een dubbel voordeel. De ontploffingsmotor is zuinig en neemt weinig plaats in. Echter maken het nogal hoge gewicht en het verplichte luchtverversingssysteem deze methode minder geschikt voor natuurgetrouwe maquettes. De start geschiedt meestal met een drijfriem die een op het roer gemonteerde lier in beweging brengt. De brandstof moet vooraf gefiltreerd worden. De ontsteking gebeurt met een magneetinductor of nog beter met een spoel en stroomonderbreker.

De elektrische motor
Het hoofdvoordeel van een elektrische motor, is het hoge rendement. Bovendien kan men hiermee veel makkelijker radiobediening installeren of gebruiken dan bij andere motortypes. Het grote nadeel is de verplichte montering van batterijtjes of accu’s, waarbij deze laatste de voorkeur verdienen omdat ze weer opgeladen kunnen worden en een grotere stroomintensiteit produceren. Het achteruitvaren, geschiedt via een inductievoortbrenger of een motorinductie. Wanneer de inductievoortbrenger een magneet van goede kwaliteit is, met uitzondering van de elektromagneten, kan men gewoon de toevoerdraden verwisselen om achteruit te varen.

De straalmotor
Het principe van de straalmotor is gelijk aan dat bij de vliegtuigbouw. Een buiten aangestoken lont, zorgt voor langzame verbranding van een vaste brandstof. Het aldus geproduceerde gas dat vrijkomt doet het schaalmodel vooruitgaan. Straalmotoren worden echter niet gebruikt voor de grote zeemodellen. Bij kleine bootjes met een metalen romp is het mogelijk deze methode toe te passen. Hierbij wordt water verhit door verbranding van alcoholblokjes. Het water geeft stoom af dat door een straalpijp naar buiten wordt geduwd.

Schroeven, transmissies en roeren

De schroef, waarvan de beweging de boot doet varen, heeft meestal drie schutkleppen maar twee of vier schutkleppen komen ook voor. Het model kan voorzien worden van één, twee of vier schroeven. In beide laatste gevallen draait elke schroef in tegengestelde richting van zijn tegenhanger, dank zij een tandradwerk. Men moet ervoor zorgen dat de schroeven de meest efficiënte aanvalshoek hebben, want deze spelen een hoofdrol bij de aandrijving. Het in de romp voorziene gat voor de schroef, moet met vet of poetskatoen gestopt worden. Het waterdichtheidsprobleem kan uit de weg geruimd worden wanneer de schroef arm zo gebogen wordt, dat de opening zich boven de laadlijn bevindt. Deze inrichting geeft wel een lager rendement. Andere systemen voorzien een kamradhoek tussen de motoras en de schroefas.
De transmissie biedt geen enkel probleem wanneer de motoras zich in de verlenging van de schroefas bevindt. In het tegenovergestelde geval moet men gebruik maken van een cardan, wanneer de hoek niet al te gesloten is, of anders van een tandradwerk. Op zeilschepen wordt hij vooraf voor de duur van de tocht georiënteerd, maar radiobediening maakt het mogelijk om deze oriëntatie en die van de zeilen te wijzigen. Dank zij een veersysteem kan men het roer uit de wind zetten en zo een bepaalde vaarrichting aanhouden. Een ingewikkelder systeem, dat gebaseerd is op het gebruik van een elektromagneet, zorgt voor de terugkeer van het motorschip.

Het constructiemateriaal en de scheepsbouw

Het gereedschap
Het constructiemateriaal bij de modelscheepsbouw, ligt aan de basis ongeveer hetzelfde als bij de vliegtuigbouw. Men hoeft te beschikken over drie bijzondere benodigdheden die onontbeerlijk zijn voor de afwerking. In de eerste plaats is dat een specialevijl, nodig voor de afwerking van de rompen. Verder een heel kleine blokschaaf en wasknijpers. Deze laatste dienen bij het lijmen als pers.

De materialen
Ook hier vindt men hoofdzakelijk de elementen van de vliegtuigbouw terug. Hout vooral populierenhout dat voor de rompvervaardiging wordt gebruikt, is het meest gebruikte materiaal. Het werken met metaal is veel moeilijker. Toch is het mogelijk om rompen te maken van rood kopermessing of zink, die er werkelijk prachtig uitzien. Als men metaal gebruikt, moet men er aan denken dat zink moeilijker te solderen is.

De zeilen worden van een speciale stof of Egyptisch katoen geknipt. Vertinde of messingdraden dienen voor de vervaardiging van ladders, luiken, enz.. De patrijspoorten worden uit rhodoïd gesneden. Talrijke accessoires, die vooral voor de uitrusting van de bovendekken dienen, kunnen in de werkplaats vervaardigd of kant-en-klaar in gespecialiseerde winkels gekocht worden. De schoonheid van de maquette hangt af van de natuurgetrouwe weergave van het echte model, dat enorm veel details bevat.

Lijmen, stopverven en verfsoorten 
De houtbewerkerslijm, de meest gebruikte bij de scheepsmodelbouw, bestaat uit heel fijn zaagsel, krijt en kaasstof. Hiermee kunnen gaatjes en spleten in de romp dichtgestopt worden. Men gebruikt hiervoor ook cellulose stopverf.
Waterwerende verf heeft vooral tot doel om de romp bij het contact met het water intact te houden. De definitieve verf moeten uit vette mengsels op lijnzaadoliebasis bestaan. Ze worden met een penseel aangebracht. Als men celluloseverf gebruikt, dient men echter een spuit met rubberpeer te gebruiken.


Bootbouwers hebben keuze zat. Elke boot, zeiljacht, koopvaardijschip kan tot een redelijke schaal worden teruggebracht. Nu volgt een zeer belangrijke raad aan beginnelingen. Het komt wel eens voor dat men zou geneigd zijn de binnenkant van de romp te verven. Dit is ten stelligste af te raden, om de goede reden dat de kans zeer groot is dat er vochtvorming kan optreden. Het is aangewezen om in het begin eenvoudige modellen te vervaardigen. Zodoende kan men wegwijs worden in de techniek van het bouwen. Tot de eenvoudige modellen rekenen wij kano’s, kleine motorbootjes of zeilboten.

Algemene constructieprincipes

We kunnen het hier slechts over de bouw van de scheepsrompen hebben, want het vervaardigen van andere delen (patrijspoorten, cabines, vlaggen, halfdekken, luiken, ankerspillen, enz.) is te individueel. Wel moet vermeld worden dat het aanbeveling verdiend om een brug te installeren, teneinde te vermijden dat het water in de ruimen loopt. Deze kan vervaardigd worden door stokjes op de rompkoppelingen aan te brengen. Om een structuurromp te bouwen, begint men meestal met de kiel naar boven gekeerd. De modelbouwer grijpt terug naar de op een plank gereproduceerde koppelingsplannen. Zijn deze van verschillende hoogten, dan spijkert hij voorlopig de koppelingen die niet aan het brugpeil toekomen op de roeflatten vast. Dwarslatten die de twee koppelvertakkingen vasthouden, zorgen ervoor dat ze niet kunnen vervormen. De kiel bestaat bij grote modellen uit twee of meer delen. Het afboorden aan weerskanten geschiedt door stokjes (die de romp zullen vormen) vast te drukken. Als deze te kort zijn, moeten ze op verschillende hoogten aangepast worden, om geen onderbroken lijnen te veroorzaken. De stokjes worden eerst op de koppels gelijmd en daarna van boord tot boord aan elkaar gezet. Niet te vast genagelde spijkers houden de rompvorm bij elkaar zolang de lijm niet droog is. Ze worden verwijderd voor de stokjes de uiteinden van de koppelvertakkingen bedekken. Het schuren geschiedt met een vijl, het polijsten met schuurpapier op een houten blok.

Een andere methode bestaat uit het op elkaar schroeven van een serie steeds kleiner wordende plankjes, die allemaal op een eigen niveau iets groter zijn dan de romp. Op die manier verkrijgt men een soort schets van de romp en de kiel, die men later bijwerkt door de uiteinden van de plankjes op elke hoogte af te zagen. De afwerking geschiedt met een halfronde vijl. Dan hoeft men het geheel nog slechts te demonteren en elk plankje uit te hollen voor men de romp weer opbouwt.

Er bestaat een derde werkwijze die veel handigheid vereist. Hierbij wordt de romp direct in het hout uitgesneden en daarna uitgehold.

Tenslotte kan men de romp gieten in een bestaande houtgietvorm. De aldus verkregen romp kan bestaan uit een serie met lijm besmeerde en op elkaar gelegde velletjes papier. Hoewel het er nogal teer uitziet, is dit materiaal zeer waterdicht en mechanisch gesproken bijzonder stevig.

Een essentieel probleem dat aan de scheepsbouw eigen is, is dat van de ballast en de bepaling van het zwaartepunt.
Om te kunnen drijven, moet een voorwerp lichter van gewicht zijn dan het hierdoor verplaatste watervolume. Maar het drijven is niet genoeg om de stabiliteit van het model te garanderen. Die is afhankelijk van een gelijke gewichtsverdeling over de romp. Bij abnormale overhelling dient men meer ballast toe te voegen in de vorm van loodrondjes. Deze worden eerst voorlopig bevestigd, want het beste zwaartepunt vindt men pas na heel wat tests. Om het zwaartepunt te verplaatsen, moet men de ballast zo laag mogelijk aanbrengen. Als het model door een elektrische motor wordt aangedreven, kan men ballast toevoegen door de accu’s of batterijen een andere ligging tegenover de scheepsas te geven.
De schaalmodellen zijn des te stabieler omdat hun zwaartepunt lager ligt. Men moet altijd vermijden om de boot boven dit punt te laden. Het zou verkeerd zijn te gaan denken dat deze bewerking enkel en alleen om esthetische beweegredenen uitgevoerd wordt. Het is in feite namelijk zo dat ze ruim bijdragen tot de soliditeit van het model en zij spelen op de koop toe een zeer belangrijke rol bij het aerodynamische gedrag hiervan.

De bepaling van het zwaartepunt en de gewichtsverdeling bij scheepsmodelbouw, is een hele uitdaging.

Bij zeilschepen draagt het gewicht van masten en zeilen bij tot versteviging van het zwaartepunt, terwijl de inwerking van de wind de boot nog minder stabiel maakt. Om een goede stabiliteit te verkrijgen, is het hier dus nog noodzakelijker om de kiel van ballast te voorzien en een lichte romp te kiezen, waardoor het zwaartepunt van het model zoveel mogelijk kan worden verlaagd. Om velerlei redenen, is het maken van een omvangrijke kiel aan te raden. Dat is des te nuttiger omdat deze ook het slingeren beperkt. Hij moet precies in het midden staan en volkomen recht zijn om de goede vaart niet te belemmeren.

Plannen voor scheepsmodelbouw

Nog altijd geen idee waar te beginnen? Op tal van internetsites zijn gratis plannen beschikbaar waar je mee kan starten. Enkele voorbeelden zijn:

Maar zelfs op YouTube zijn verschillende filmpjes beschikbaar die je kunnen verder helpen met het bouwen van een modelschip naar keuze.

Powered By Gold Price History | Executive Jet Charter Services | Buy Gold Coins